Kjarninn Uncategorized

Samkeppniseftirlitið er ekki að neyða Haga til þess að loka Bónus á Hallveigarstíg

 

Um dag­inn birt­ist grein á Vísi um ákvörðun Haga að gang­ast að skil­yrðum Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins (SE) til þess að fá sam­þykki eft­ir­lits­ins fyrir yfir­töku Haga á Olís. Í fyr­ir­sögn grein­ar­innar segir að Hagar hafi ákveðið að „loka Bónus á Hall­veig­ar­stíg“. Þessi grein var skrifuð á þann hátt að auð­veld­lega var hægt að túlka hana sem svo að SE hefði neytt Haga til þess að loka verslun sinni, af því bara. Þar af leið­andi er eflaust heill hell­ingur af fólki sem las grein­ina (og hef ég séð þó nokkur dæmi þess á inter­net­inu) og heldur í dag að SE sé í þeim bis­ness að ákveða hvaða búð skal vera opin hvar.

En stað­reyndin er sú að greinin á Vísi er orðuð á vill­andi máta (ef­laust óvilj­and­i). Ef hún er lesin þá má lesa úr henni að SE hafi ein­fald­lega sagt Bónus að loka einni búð í 101. En það er ekki þannig sem SE vinn­ur. Tvö mik­il­væg­ustu hlut­verk SE, að mínu mati, eru að:

  1. sjá til þess að stór fyr­ir­tæki mis­noti sér ekki stöðu sína til þess að græða fullt af pen­ing á kostnað neyt­enda; og
  2. reyna að koma í veg fyrir að mark­að­ir, þar sem ein­hver sam­keppni ríkir í dag, breyt­ist í fákeppn­is- eða ein­ok­un­ar­mark­aði.

Þetta er reyndar ekki orð­rétt hlut­verk þeirra, en á manna­máli er þetta hlut­verk SE (fyrir þá sem kunna og nenna að lesa lög­fræðsku með hag­fræðskum hreim þá er hægt að lesa allt um SE á heima­síðu þeirra).

Venju­lega þegar Sam­keppn­is­eft­ir­litið er í frétt­unum teng­ist það fyrsta liðnum að ofan. Til dæmis var það frægt þegar Byko og Húsa­smiðjan fóru í sæng saman til þess að hækka verð á timbri. Slíkar fréttir er oft þokka­lega auð­velt að skilja: Byko og Húsa­smiðjan töl­uðu sam­an, hækk­uðu verð á timbri og allir sem keyptu þessa teg­und timb­urs, beint eða óbeint, borg­uðu meira fyrir það. Því eru neyt­endur venju­lega þokka­lega sáttir við SE þegar þeir heyra slíkar frétt­ir. Það fær sér svo sem eng­inn tattú með SE lógóinu, en það gleður flesta þó að  vita að það sé afl sem kemur í veg fyrir að stór fyr­ir­tæki mis­noti stöðu sína öll­um, nema sjálfum sér, til ama.

Seinni lið­ur­inn hefur að gera með sam­runa. Ein leið sem fyr­ir­tæki geta farið til þess að græða er að eiga í sam­ráð við önnur félög, rétt eins og Byko og Húsa­smiðjan gerðu. En vanda­málið við sam­ráð er að fyr­ir­tækin í sam­ráð­inu hafa oft hvata til þess að svíkj­ast undan og lækka verð til þess að stela kúnnum af þeim sem þeir eru í sam­ráði við. Einnig er það bannað með sam­keppn­is­lögum að eiga í sam­ráði. Og eins og Byko hefur nú lært, þá getur það verið ansi dýrt spaug þegar SE kemst á sporin og sektar þá um 650 milj­ónir fyrir brotið, og vara­rík­is­sak­sókn­ari lætur stinga starfs­mönnum Byko í stein­inn, skil­orðs­bund­ið.

Með því að sam­ein­ast losna þessi fyr­ir­tæki við þessi vanda­mál. Nýja ein­ingin getur hækkað verð án þess að eiga á því hættu að ein­hver steli af þeim við­skipta­vinum og SE getur ekki skellt á þá sekt af því að ekki er hægt að vera í sam­ráði við sjálfan sig.

Sam­runar eru þó ekki alltaf slæm­ir. Til dæmis getur sam­ein­ing leitt til skala­hag­kvæmni sem á það til að skila sér í lægri verðum til neyt­enda. Einnig geta tvö lítil fyr­ir­tæki, sem vegna smæðar sinnar í dag veita stóru fyr­ir­tæki á sama mark­aði tak­markað aðhald, sam­ein­ast og í stærð sinni veitt stærri fyr­ir­tækjum meira aðhald.

Greinin á Vísi lætur það hljóma svo­lítið eins og SE hafi sagt Högum að loka Bónus á Hall­veig­ar­stíg. En það er ekki rétt. SE vann vinn­una sína fyrir okkur neyt­end­ur, með okkar hags­muni í huga. Rann­sókn SE gaf þeim ástæðu til að trúa því að þessi sam­runi gæti dregið úr sam­keppni, en gæti einnig skilað sér í hag­ræð­ingu fyrir Haga. Því gerði SE samn­ing við Haga: Hagar fengju að kaupa Olís, en með því skil­yrði að þeir myndu selja Bónus búð­ina á Hall­veig­ar­stíg til „að­ila sem er til þess fall­inn og lík­legur að veita Högum og öðrum keppi­nautum umtals­vert sam­keppn­is­legt aðhald“ . Sem þýðir það að þegar Bónus búðin lokar á Hall­veig­ar­stíg þá ætti önnur sam­bæri­leg verslun að opna í sama húsi, innan skamms.

Til að mynda gæti Iceland mögu­lega keypt rekst­ur­inn. Það ætti að gera rekstur Iceland skil­virk­ari, sem gæti leitt til lægra verðs fyrir alla Reyk­vík­inga. Annar mögu­leiki, þó ólík­legur sé, er að erlend versl­un­ar­keðja myndi kaupa búð­ina og við gætum fengið búð eins og Aldi, Lidl eða Waitros til Íslands. Ef Costco er for­dæmi, þá myndi slíkri inn­komu á markað vera fagnað af lands­mönn­um.

Að sjálf­sögðu má deila um það hvort þessi nið­ur­staða SE hafi verið sann­gjörn eða rétt. Það má deila um það hvort Bens­ín­stöðvar og Bónus séu á sama mark­aði (þó svo eign­ar­hald á Íslandi séu svo flókið að oft er sam­runi ekki bara sam­runi), en það er ekki hægt að deila um hlut­verk SE. Þeir eru ekki í þeim bis­ness að loka búð­um, heldur eru þeir í þeim bis­ness að reyna að sjá til þess að fyr­ir­tæki okri ekki á neyt­endum í valdi stærðar sinn­ar.


Þessi grein birtist upphaflega í eikonomics dálknum mínum á Kjarnanum þann 18/09/2018.

0 comments on “Samkeppniseftirlitið er ekki að neyða Haga til þess að loka Bónus á Hallveigarstíg

Skildu eftir svar

%d bloggers like this: