Kjarninn Nýtt Pistlar

Ein lausn á loftslagsvandanum er að giftast grænmetisætum

Þessi grein birtist upphaflega í eikomics dálknum mínum á Kjarnanum þann 13/10/2018.


­Fyrir stuttu heim­sóttum við konan mín hag­fræð­ing­inn, mann­vin­inn, og góð­vin okkar Ólaf Mar­geirs­son í Sviss. Óli er ein­stak­lega góður gest­gjafi og lagði til að við grill­uðum á svöl­unum hans. Hann sá um pyls­urnar og kart­öfl­urnar á meðan við hjónin græj­uðum sal­at.

Ég útbjó dýr­indis Grískt sal­at, löðrað í fyrsta flokks spænskri ólífu­ol­íu. Þegar ég bar þetta á borð hámuðu við hjónin í okkur sal­atið (ég smakk­aði líka á pyls­unum sem voru ljóm­andi vel grill­að­ar). Óli hins vegar lét sal­atið að mestu eiga sig en át kjötið og kart­öfl­urnar af bestu list.

Að borða aðal­lega kjöt og kart­öflur er alls ekki óal­gengt meðal okkar Íslend­inga. Og þegar við Óli bjuggum saman í Lund­úna­borg árið 2013 þá man ég ekki eftir því að við höfum einu sinni haft bara salat og brauð í kvöld­mat.

En eftir að ég kynnt­ist breytt­ist kon­unni minni breytt­ist það. Hún er nefni­lega græn­metisæta. Þegar við byrj­uðum að búa saman setti hún sig aldrei á móti kjöt­áti mínu. En þar sem hún er græn­metisæta þurfti ég að sætta mig við að borða það sem hún eld­aði (og þegar ég eld­aði þurfti ég að elda eitt­hvað sem hún vildi líka borða).

En fljót­lega átt­aði ég mig á því að kjöt og kart­öflur eru ekki einu hita­ein­ing­arnar sem bragð­ast vel. Til dæmis er hægt að nota spínat í nán­ast allt, aspas með smjöri og salti er himneskt og grískt salat sem og bauna­sa­löt eru herra­manns­mat­ur. Og súr­kál, fyrir utan það að vera fing­ur-­s­leikj­and­i-­gott með­læti, fer vel í súpu og ofn­rétti.

„Já­kvæð ytri áhrif“ er hag­fræði­hug­tak sem lýsir því þegar hegðun eins aðila hefur jákvæð áhrif á líf ann­ars. Þannig með því að ákveða að vera kærastan mín, og seinna konan mín, hefur Hanna, án nokk­urrar fórn­ar, gert mig að heil­brigð­ari manni með rík­ari bragð­lauka.

En jákvæðu ytri áhrifin enda ekki þar. Því eins og allir vita þá spilar þetta mikla kjötát mann­kyns stóran þátt í hnatt­rænni hlýn­un. Ef ég gef mér að áður hafi verið meðal kjöt­æta og kjöt­neysla mín hafi síðan dreg­ist saman um 80%, þá má reikna það út að hjóna­band okkar hafi dregið úr CO2e fótspori mínu um um það bil 800kg á ári. Það er kannski ekki mik­ið, en molar eru líka brauð. Ef ég næ 90 ára aldri þá er þessi pörun sam­bæri­leg því að ég legði bílnum mínum í um það bil 10 ár (ef ég ætti bíl, það er að segja).

En af hverju að hætta þar. Ég er bara einn Íslend­ing­ur. Ímyndið ykkur ef við myndum hvetja alla Íslend­inga sem borða kjöt til þess að gift­ast græn­metisæt­um. Sam­kvæmt könnun Land­læknis frá árinu 2012 borð­uðu um það bil 0.8% karla og 1.5% kvenna á Íslandi borði aldrei kjöt. Síðan þá hafa græn­metisætum eflaust fjölgað tals­vert, og því óhætt að námunda þessar tölur upp í 1% og 2%. Þýðir þetta það að á Íslandi í dag séu um 1.750 karl­kyns og 3.500 kven­kyns græn­metisætur (sem er eflaust færri en raunin er). Ef allar þessar græn­metisætu­konur myndu gift­ast kjöt­ætu af hinu kyn­inu (eða af sama kyn­i), þá myndi hlut­fall græn­metisætna á Íslandi tvö­faldast: úr 5.250 upp í 10.500!

Nútíma karlar (sem ekki eru í erf­ið­is­vinnu) þurfa um það bil 2.700 hita­ein­ingar á dag og konur um það bil 2.200. Þar sem við Íslend­ingar erum ansi dug­legir í rækt­inni og sumir í erf­ið­is­vinnu þá er ekki ólík­legt þessar tölur séu í lægri kant­in­um, en samt sem áður hægt að not­ast við.

Tals­verð óvissa er í útreikn­ingum sem tengj­ast losun gróð­ur­hús­loft­teg­unda, en í rann­sókn frá árinu 2014 kemur það fram að fyrir hvert hita­ein­ing­ar­gramm sem græn­metisæta neytir fram­leiðir hún um það bil 1.9 jafn­gild­is­grömm af koltví­sýr­ing (CO2e). Hin meðal kjöt­æta fram­leiðir aftur á móti um það bil 2.9 grömm. Sem sagt, kjöt­ætur menga um það bil 50% meira en græn­metisæt­ur!

Mynd: karlkyns kjötætur menga mest

Mynd 1

Þetta þýðir það að ef þessar 5.250 græn­metisætur finna sér maka sem er kjöt­æta og ná að koma þeim í koll að bakað súr­kál með kart­öfl­um, með kannski bara smá kjöt­bita til að bragð­bæta, sé ekk­ert verra en kótilettur með rabbabara­sultu og kart­öfl­um, þá myndi það þýða að Íslend­ingar kæmu til með draga úr CO2e losun sem nemur tæp­lega 5 þús­und tonn­um, á ári. Það er á pari við það að taka rúm­lega þús­und bíla úr umferð. Sem er ekki slæmt.

Von­andi halda vin­sældir græn­met­is­matar­æðis áfram að vaxa. Því þegar græn­metisætum fjölgar þá aukast lík­urnar á því að þær finni sér lífs­föru­naut sem borðar kjöt. Og von­andi einn dag­inn verður sú kjöt­æta að sem­i-græn­metisætu. Ég held að þetta sé það sem maður kallar að slá tvær flugur í einu höggi.

Sam­kvæmt rann­sókn Swis­veg eru um það bil 14% Sviss­lend­inga græn­metisæt­ur. Því er ekki ólík­legt að næst þegar ég kem í heim­sókn til Óla að hann verði komin í sam­band við græn­metisætu. Þá þegar við grillum næst fær gríska sal­atið mitt kannski meira pláss á disknum hans.

0 comments on “Ein lausn á loftslagsvandanum er að giftast grænmetisætum

Færðu inn athugasemd

Skráðu umbeðnar upplýsingar að neðan eða smelltu á smámynd til að skrá þig inn:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Breyta )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Breyta )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Breyta )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Breyta )

Tengist við %s

%d bloggurum líkar þetta: